Chalandamarz 2011
Fögls d'infurmaziun davart il Chalandamarz 2011 chattais cò:
Chalandamarz a Samedan
Las rischs dal Chalandamarz chattainsa i’l temp pajaun, tals Romauns. Il mais marz es dedicho a Mars, il dieu dal sulagl e da la guerra. Tenor il chalender giuliaun cumanzaiva l’an in marz ed in regiuns pü chodas cumainza eir la prümavaira. Quel evenimaint gniva celebro cun festas pumpusas ruvand a Mars per la benedicziun da champs, preda e muaglia.
Ils Romauns sun passos eir in nossas regiuns ed haun lascho inavous stizis da lur üsaunzas. S-cheland e giaschland vegnan scurrantedas figüras invisiblas, la canera dess fer temma al inviern e la früttaivlezza vain sdasdeda.
Il Chalandamarz da Samedan simbolisescha üna chargeda d’alp. Cur cha Samedan d’eira auncha pü pitschen bastaiva ün tröp per ir da ches’in chesa, hoz vains duos e perque eir duos sains e duos chaschiers.
Il pü vegl es il prüm sain, il seguond vegl il prüm chaschier e’l terz es il patrun. Zieva seguan il seguond sain, il seguond chaschier, alura ses chavals e l’ultim auncha per mincha tröp och pasters.
Tuot ils oters portan üna s-chella, els sun las vachas. Sain, chaschier, patrun e chavals paun be dvanter scolars chi haun frequento tuot il temp da scoula a la scoula cumünela. Quels chi faun il gimnasi sun pasters.
Las mattas faun lur granda lavur aunz il Chalandamarz. Ellas staun uras ed uras a stordscher föglina per föglina per fer las rösas chi orneschan chapütschas, chapels, s-chellas e la schlitta dals chavals.
Las mattas da la nouvevla classa faun al di da Chalandamarz cruschigna e gianter per lur cumpagns da classa.
„... e scha nun’s dais ünguotta schi’l luf as sbluotta“. Ma tuots daun qualchosa. Las mangiativas vegnan transpurtedas culla schlitta sün scoula e’ls raps vegnan ramassos dals chaschiers. Traunter las 16.15 h e las 16.30 h, zieva l’ultima chanzun sün Plaz, guarda minchün da river uschè svelt scu pussibel sün scoula. Lo vegnan las s-chellas implidas cullas mangiativas ramassedas, pü grand cha la s-chella es e dapü chi ho lö. Ils raps ramassos vegnan druvos per ils viedis da scoula.
Il bal da Chalandamarz ho adüna lö la sanda zieva Chalandamarz. Ün eivna aunz es il bal da las scoulinas.
Al bal da Chalandamarz vain impustüt suto e las classas disperas as participeschan ad üna producziun da teater. La culminaziun da la saira es la polonaisa - chi po dürer fin trais quarts d’ura - e cuort aunz mezzanot vegnan chantedas per l’ultima vouta las chanzuns da Chalandamarz.
Las mattas dal ultim an da scoula tiran aint il custüm engiadinais. La pü veglia sota la polonaisa cul prüm sain, la seguond veglia cul chaschier ed uschè inavaunt. Tar tuot las otras classas dumanda mincha mat ad üna matta sch’ella fess las rösas per el. La matta chi fo las rösas es la marusa da Chalandamarz e sota cun el la polonaisa. Zieva il cortegi scu eir zieva il bal vaun ils iffaunts a chesa, per granda part sun els staungel morts. Per l’ultima classa cumainza mincha vouta ün’egna festa cha’d haun sgür merito zieva cha’d haun fat nouv ans Chalandamarz.
